قواعد درس هفتم از کتاب سوم راهنمایی
تعريف جمله اسميه : به جمله اي گفته مي شود كه با اسم شروع شود. حالا اسم ها عبارتند از : 1- كلمه هايي كه داراي ( ال ) مي باشند مثل : الجدار السيارة
2- كلمه هايي كه داراي تنوين ( ــــًــــٍـــــٌـــ ) مي باشند مثل : معلمٌ ، شاكراً ، حمامةٍ
3 - تمام ضمائر ( ضميرهاي منفصل و متصل ) هو ، هما ، هم ، هي ، هما ، هن ، انتَ ، انتما ، انتم ، انتِ ، انتما ، انتنَّ ، انا ، نحنُ ، ـهُ ، ـهما ، ـهم ، ـها ، ـهما ، ـهُنَّ ، ـكَ ، ـكُما ، ـكم ، ـكِ ، ـكما ، ـكنَّ ، ـي ، ـنا
4- اسم هاي اشاره ( دور و نزديك ) هذا ، هذه ، هذان ، هاتان ، هولاء ، اولئك
5- كلمه هاي پرسشي ( استفهامي ) من ، ما ، اين ، كيف ، ماذا ،
6- كلمه مونث كه به ( ة ) ختم مي شود .
اجزاء جمله ي اسميه عبارتند از : مبتدا + خبر
به جمله هاي زير توجه کنيد :
اللهُ قادرٌ ..... التلميذُ ناجحٌ ..... عليٌ عامِلٌ ..... هِيَ مُعلِّمَةٌ ..... ذلِكَ طالِبٌ
پنج کلمه ي الله ، التلميذ ، علي ، هي و ذلك همه اسم هستند و چون اين جملات با اسم شروع شده اند همگي جمله ي اسميه هستند .
جملات اسميه از دو بخش اصلي مبتدا و خبر تشکيل شده اند :
1- مبتدا : به اسمي که در اول جمله ي اسميه مي آيد مبتدا مي گوييم .
2- خبر : به آن قسمت از جمله ( اسم يا فعل يا حرف ) که معني و مفهوم مبتدا را تکميل مي کند و در باره ي مبتدا اطلاعات مي دهد خبر مي گوييند.
مثال : اللهُ قادرٌ فاطمةُ طبيبةٌ
مبتدا خبر مبتدا خبر
خصوصيات مبتدا و خبر
1- مبتدا هميشه داراي علامت رفع ( ضمه ( ــُــ ) يا تنوين رفع ( ـــٌــ ) است.
2 - خبر هايي که اسم هستند داراي همين علامت مي باشند. مانند:
اَلطِّفلُ صَغيرٌ
مبتدا مرفوع خبر مرفوع
3- نام اشخاص اگر مونث باشد، تنوين نمي گيرد . مانند : فاطمةُ طَبيبةٌ .
کلمه ي فاطمه چون اسم شخص و مونث است ، تنوين نگرفته است.
4 - ضمير و اسم اشاره مي تواند مبتدا واقع شوند . مانند :
هُوَ تِلْميذٌ هذِهِ طالِـبَـةٌ
5 - خبر ممکن است اسم يا فعل و يا از نوع حرف و اسم ، باشد . هرگاه خبر فعل يا حرف باشد ، آخرش مرفوع نمي باشد ، مثال:
1 – حميدٌ طالِبٌ ( طالب چون اسم است تنوين رفع گرفته است )
خبر مرفوع
2- الطالِبُ خَرَجَ مِنَ الْـمدرَسَةِ . ( خبر از نوع جمله ي فعليه )
خبر از نوع جمله ي فعليه
3 – التلميذُ فِي الْبيتِ . ( حرف و اسم )
خبراز نوع حرف و اسم
4- هرگاه مبتدا ( الـ ) نداشته باشد معمولا تنوين مي گيرد و اگر ( الـ ) داشته باشد فقط حركت مي گيرد .
مثال : مَـجيـدٌ طالِبٌ اَلْـبَـحْـرُ واسِِعٌ
5 - هرگاه اسم مثني مبتدا يا خبر واقع شود با ( انِ ) نوشته مي شود.
مانند : التلميذانِ مجتهدانِ .
مبتدا خبر
6- هرگاه جمع مذکر سالم مبتدا يا خبر واقع شود با ( ونَ ) نوشته مي شود .